1
Sản phẩm - Công ty

Văn bia Văn chỉ làng Dòng nói gì?

Đăng lúc: Thứ ba - 12/02/2013 07:10 - Người đăng bài viết: Phanhnguyen
Văn bia Văn chỉ làng Dòng nói gì?

Văn bia Văn chỉ làng Dòng nói gì?

Từ thời Nho học còn thịnh hành cho đến những ngày này, mỗi khi nói về vẻ đẹp tinh thần có tính lịch sử của làng Dòng (tên nôm) người ta không thể không nhắc đến một biểu tượng văn hóa đã được thời gian đã khẳng định và nhờ đó, Xuân Lũng đã được vinh danh là một làng văn hiến danh bất hư truyền ở vùng đồi núi trung du thuộc huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ - đó là Văn chỉ làng Dòng.
Văn bia Văn chỉ làng Dòng nói gì? 
Từ thời Nho học còn thịnh hành cho đến những ngày này, mỗi khi nói về vẻ đẹp tinh thần có tính lịch sử của làng Dòng (tên nôm) người ta không thể không nhắc đến một biểu tượng văn hóa đã được thời gian đã khẳng định và nhờ đó, Xuân Lũng đã được vinh danh là một làng văn hiến danh bất hư truyền ở vùng đồi núi trung du thuộc huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ - đó là Văn chỉ làng Dòng.
Văn chỉ, đôi lúc còn gọi là Văn từ hay Từ vũ, không gì khác là dấu tích của Nho giáo ở cấp làng xã, là nơi vừa thờ tự vừa đào tạo nhân tài cho đất nước. Văn chỉ làng Dòng đã hình thành khoảng trên năm thế kỷ, gồm 2 tòa. Tòa trên là  3 gian thờ Khổng Tử, ông tổ của đạo Nho cùng 72 vị tiên hiền và thờ tứ phối (Nhan Uyên, Tăng Sâm, Mạnh Tử và Khổng Cấp). Bút tích lưu lại trên văn bia cho thấy, mỗi tấm bia đá được tạo dựng cách nhau ngót nghét hàng thế kỷ hoặc hơn thế. Điều đó chứng tỏ người làng Dòng từ xa xưa đã rất có ý thức chăm lo việc học và khuyến khích việc học bằng cách "lục tìm", rồi lưu lại cho hậu thế danh tính những người đỗ đạt qua các thời kỳ. Những văn bản khắc ấy được hình thành dưới dạng những chất liệu rắn, những khối đá rời, thuận tiện cho việc gọt rũa, trang trí, gồm ba bộ phận: Đầu (hay trán bia), thân bia, bệ bia. Đó là "những trang sử đá" có giá trị văn hóa và thẩm mỹ nhất định. Như vậy, bia Xuân Lũng đã kịp thời có tiếng nói riêng của minh khi lịch sử văn bia Việt Nam đã có bước phát triển phong phú về số lượng và đa dạng về nội dung, góp phần đáng kể vào việc chuyển tải nhưng thông tin ngắn gọn và cần thiết cho đời sau. Khoảng những năm 20-30 của thế kỷ trước, trường Viễn Đông Bác cổ Pháp, viết tắt là EFEO, đã cho người lên Xuân Lũng kịp thời in dập lại 3 tấm bia ghi việc học (gồm 5 mặt) cùng một vài tấm bia hưng công khác và những thác bản quý giá này hiện vẫn còn được lưu giữ tại Viên nghiên cứu Hán Nôm, Hà Nội. Bia Xuân Lũng có hai loại. Bia ghi danh những người đỗ đạt ở các thứ bậc khác nhau được đặt ở Văn chỉ. Bia hưng công, tức bia xác nhận công tích những người tu tạo, sửa chữa, nâng cấp chùa Phổ Quang, gác chuông tam quan ... được đặt ngay tại các công trình nhà Phật.
Rất tiếc, trong giảm tô và cải cách ruộng đất, do kém hiểu biết, lại thêm quá khích, Văn chỉ làng Dòng đã bị hủy hoại hoàn toàn, tất cả bia đá thì bị đập đem nung vôi, "đất thánh" biến thành thổ cư!
Nếu các bia dựng ở Văn Miếu, cấp trung ương, chi ghi danh những vị đỗ đại khoa (tiến sĩ) trở lên thì các bia ở Văn chỉ làng Dòng được phép ghi rộng rãi hơn, gồm họ tên những người thành đạt từ cấp nhất trường, nhị trường, đến sinh đồ, tú tài, giám sinh, cử nhân, tiến sĩ, bảng nhãn. Theo TS Nguyễn Hữu Mùi, chỉ tính riêng 3 tấm bia khoa bảng đặt ở khu vực Văn chỉ làng Dòng, Xuân Lũng đã có tới 205 người đỗ đạt với đủ các thứ bậc cao, thấp; trong đó có 4 đại khoa là Bùi Ứng Đẩu, Nguyễn Doãn Cung, Nguyễn Mẫn Đốc, Nguyễn Chính Tuân; 21 trung khoa (gồm 17 giám sinh cùng 4 cử nhân là Nguyễn Thông, Nguyễn Văn Kỷ, Bùi Tư Thuận, Đặng Văn Hòa). Trong số các giám sinh phải kể Nguyễn Hãng, từng theo học Quốc tử giám, tác giả hai bài phú nổi tiếng Tịch cư ninh thểĐại Đồng phong cảnh. Ngoài ra là nho sinh (12 người), quan chức 8 vị (1 tri phủ, 2 tri châu, 5 tri huyện). Văn bia còn cho biết, hội Tư văn bản xã xuất hiện vào đầu thế kỷ XVIII, tồn tại cho đến những năm đầu thế kỷ XX với tên gọi mới là hội Văn thân. Hội này không chỉ khắc tên những người đỗ đạt mà còn mở rộng đến các đối tượng khác như xã trưởng, viên tử, miễn sai... tức là những người đã từng thừa hưởng nền giáo dục Nho học. Từ năm 1930 đến 1945, danh sách những người thành đạt về đường học vấn ở Xuân Lũng vẫn tiếp tục được nối dài, có điều là chưa kịp ghi vào bia. Việc này, đời sau phải có trách nhiệm "khắc tiếp" như lời nhắn nhủ trong một bài minh bia của các bậc tiền bối.
Sau kỳ tích tái dựng đình cả, năm 2010, bằng tiền tỉ, từ năm 2011, lại đặt thêm nhiệm vụ phục dựng lại Văn chỉ, một di tích văn hóa cổ của làng, cũng bằng tiền tỉ, có thể coi là một kỳ công ngoài mong muốn, bởi nó đã phát sinh những khó khăn và phức tạp không thể lường trước. May thay, đã có bí thư đảng ủy xã Cấn Xuân Bình và chủ tịch xã Nguyễn Ngô Long, những người con của làng vừa sẵn nhiệt tình vừa giầu tâm huyết đã mạnh dạn ghé vai gánh vác trong trách này cùng với muôn dân trăm họ. Nhiệm vụ là xây nhà bia mới trên địa điểm mới kề bên Ao cá Bác Hồ, tái lập bia cũ và đặt bia mới. Thật là kỳ công khi người ta phải về tận Ninh Bình tìm nguồn đá thích hợp, mời thợ khắc chữ và thuê chuyên gia Hán Nôm thẩm định kỹ nội dung do thời gian mà văn bản chữ Nho cổ bị mờ nét hoặc mất chữ. Tháng 9 năm 2012, 3 tấm bia cổ là Cấu tác Từ vũ bi, Trùng thuyên bi kýTu tác Từ chỉ bi đã được phục chế nguyên dạng và đưa về đặt tại Văn chỉ chỉ làng với sự hảo tâm công đức của gia đình các ông bà Đặng Văn Huấn, Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Tư Liêu. Thế là những tấm bia cổ ẩn giấu nhiều nội dung phong phú về văn hóa làng, về phong tục, tập quán, lối sống ở một miền quê vốn coi trọng chữ nghĩa mà người xưa đã dày công vun đắp sau mấy thập kỷ trôi nổi đã trở về với vị trí xứng đáng của nó, không chỉ với hàng huyện, hàng tỉnh mà còn với cả nước.
Phát huy truyền thống hiếu học của cha ông, người làng Dòng đời nay đã và đang viết tiếp vào trang sử văn hóa làng mình tên tuổi những người đỗ đạt trên mọi lĩnh vực văn học, khoa học, kinh tế, doanh nghiệp, văn hóa giáo dục... Danh sách các GS, TS, thạc sĩ đã lên tới con số trăm. Những người tốt nghiệp đại học, cử nhân, kỹ sư... đã sấp xỉ cả ngàn. Việc đạt được những thành tựu xuất sắc về học vấn được sánh ngang với những cống hiến trong các lĩnh vực khác của xã hội. Quan niệm đề cao sự học này trước, sau đều tỏ rõ tính công bằng và nhân văn trong đánh giá phẩm chất một con người. Những tấm bia mới đang rộng mở để ghi nhận tên tuổi một thế hệ những tân khoa của quê hương. Rõ ràng, Văn chỉ làng Dòng, một địa chỉ văn hóa tâm linh đang thu hút sự chú ý của cả triệu người ở khắp mọi miền Tổ quốc.
                                                                             Nhà văn NGUYỄN VĂN TOẠI
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu về Làng Dòng

Từ nhiều thế kỷ nay, xã Xuân Lũng - tên nôm là Dòng (kẻ Dòng), vẫn được coi là một làng văn hiến mà sự hiếu học đã trở thành truyền thống nổi trội hẳn lên trong số rất nhiều làng xã thuộc vùng đồi núi huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Ngay từ năm 1400, đời nhà Hồ, địa danh "Xuân Lũng" đã thấy xuất hiện...

Đăng nhập thành viên

Thăm dò ý kiến

Bạn quan tâm nhất tới chuyên mục nào trên website?

Văn hóa xã hội

Tin tức, hoạt động nội bộ của làng Dòng

Chuyên mục giáo dục, khuyến học

Chuyên mục nghệ thuật, sáng tác, văn học

Tất cả các ý kiến trên

Hình ảnh hành hương về nguồn

test
Công ty Cổ phần Làng Dòng
Sản phẩm - Công ty