1
Sản phẩm - Công ty

Truyền thuyết ông Bảng Dòng

Đăng lúc: Chủ nhật - 13/05/2012 22:04 - Người đăng bài viết: Phanhnguyen
Ông Bảng Dòng ( Hình minh họa)

Ông Bảng Dòng ( Hình minh họa)

Mùa đông năm ấy thời tiết đặc biệt hà khắc. Đê sông Thao nổi cao giữa đồng không mông quạnh để hứng trọn những cơn gió lạnh như dao cắt vào thịt da con người. Một thư sinh co ro trong tà áo dài mỏng manh bị gió thổi tung lên từng đợt, đang mải miết bước về phía thượng huyện, với vẻ mặt tập trung cao độ như không thèm biết gì khác ngoài cuốn sách dày đang mở trước mặt. Đó là cuốn Bắc Sử mà Nguyễn Mẫn Đốc được thầy học là trạng nguyên Vũ Duệ ở làng Chịnh - tên chữ là Trình Xá, ở tận cuối huyện Sơn Vi - cho mượn. Sử sách đương thời đã ghi lại câu nói của vua Hồng Đức nhà Lê, khi đức vua hài lòng ngắm dung nhan uy nghi và phong thái đĩnh đạc của Vũ Duệ: "Nếu sau này nước nhà có biến thì hẳn người này đương nổi".

Truyền thuyết ông Bảng Dòng

 

 

Mùa đông năm ấy thời tiết đặc biệt hà khắc.

Đê sông Thao nổi cao giữa đồng không mông quạnh để hứng trọn những cơn gió lạnh như dao cắt vào thịt da con người. Một thư sinh co ro trong tà áo dài mỏng manh bị gió thổi tung lên từng đợt, đang mải miết bước về phía thượng huyện, với vẻ mặt tập trung cao độ như không thèm biết gì khác ngoài cuốn sách dày đang mở trước mặt. Đó là cuốn Bắc Sử mà Nguyễn Mẫn Đốc được thầy học là trạng nguyên Vũ Duệ ở làng Chịnh - tên chữ là Trình Xá, ở tận cuối huyện Sơn Vi - cho mượn. Sử sách đương thời đã ghi lại câu nói của vua Hồng Đức nhà Lê, khi đức vua hài lòng ngắm dung nhan uy nghi và phong thái đĩnh đạc của Vũ Duệ: "Nếu sau này nước nhà có biến thì hẳn người này đương nổi".
truyền thuyết ông Bảng Dòng

Từ lúc cơm nước xong ở nhà thày, nay đã sắp xế chiều mà Nguyễn Mẫn Đốc mới đi được già nửa đoạn đường để về quê là làng Dòng, tức là làng Xuân Lũng. Dừng lại, phân vân một lát, Nguyễn Mẫn Đốc quả quyết quay lại nhà thầy để trả lại cuốn sách, vì anh đã "thuộc" hết nó trong khi đi đường.

Đúng như thày và cha đã dạy, anh không thuộc lòng nội dung sách, mà thuộc "nghĩa lý". "Ham học cần hơn ham biết" là điều cha và thầy từng nhắc nhở. Anh quay lại nhà thầy xin mượn thày cuốn khác nên khi về tới quê thì đã hết canh hai, khiến bà mẹ đứng ngồi không yên, vẫn chong đèn ngồi đợi. Chả là, bố làm quan ở Kinh, hai người anh ruột đã đậu cử nhân, đang theo đòi đèn sách ở Quốc Tử Giám để thi tiến sũ, còn chị gái đã gả chồng, nay ở Xuân Lũng chỉ còn hai mẹ con. Anh trình bày sự việc với mẹ, tạ tội và nói: Hai anh con vắng nhà đã phó thác việc phụng dưỡng mẹ cho con, không bao giờ con dám coi việc khoa cử hơn việc này.

Đến nay dân làng và họ tộc còn truyền tụng nhiều mẩu chuyện về sự ứng đáp thông minh, lòng ham học, chí tiến thủ của Nguyễn Mẫn Đốc, và cả lòng hiếu đễ với cha mẹ và anh chị. Nhưng người ta cũng nhắc chuyện anh từng bị cha quở: Ta nâng đỡ nhân tài trong huyện chẳng qua là thuận lẽ. Còn anh, sao dám tiết lộ ra để người ta phải đến tận nhà tạ ơn, như tạ ơn riêng?. Thật là nghịch lẽ!. Anh đã nhận lỗi và rất hối hận.

Hơn chục năm sau, quả nhiên nước nhà có biến. Mạc Đăng Dung sau khi được vua Lê cất lên thứ bậc tột đỉnh trong hàng quan võ đã cướp ngôi nhà Lê. Vũ Duệ đang là thượng thư của triều đình đã bỏ quan về quê. Khi ông trạng Chịnh vác cái mai ra thăm đồng cũng là lúc quan huyện Sơn Vi nằm cáng qua đó. Thiếu người khiêng cáng, quan túm luôn Vũ Duệ, bắt ghé vai, mà không biết đó là vị thượng thư. Và khi ông trạng hỏi: bây giờ tôi khiêng cáng, nhưng "mai" thì thế nào; quan huyện liền trả lời: cái mai cứ tạm giấu xuống giếng kia. Khiêng đến đê làng Dòng, Vũ Duệ dùng hai bàn tay làm loa, gọi: Bớ bảng Dòng! Mau ra khiêng cáng giúp thày. Khỏi phải kể nốt chuyện quan huyện lạy như tế sao, hôm sau (mai) phải khiêng quan Trạng về nơi xuất phát và phải lặn xuống giếng mò trả cái mai.
hiền tài

Bảng Dòng chính là vị bảng nhãn trẻ tuổi Nguyễn Mẫn Đốc của làng Dòng, đỗ năm 1518, tới lúc ấy cũng đang bỏ quan về quê mưu đồ sự nghiệp “phò Lê diệt Mạc”. Về sau nghe tin vua đã chạy vào Thanh Hoá, ông theo thầy mộ dân binh chống Mạc và tìm cách lặn lội theo vua. Cuối cùng, bị truy đuổi và bao vây, cả hai thày trò cùng tuẫn tiết để khỏi sa vào tay giặc.

 

Sau 70 năm nhà Lê trung hưng, đã truy phong ông bảng Dòng là Tiết Nghĩa Vương, hơn cả tước hầu của cha và của thày học (được phong là Trình Khê Hầu), lại còn được ban tên thuỵ là Nhã Lượng; tặng chữ trung làm “chữ lót” để các bậc cha mẹ trong họ đặt tên khai sinh cho con cái. Hài cốt ông được chuyển từ Thanh Hoá về quê cùng với “bia đá, tiểu đồng” và phần mộ được xây thành lăng. Một quả đồi của Xuân lũng hiện vẫn mang tên “rừng Lăng”.

Như lời truyền tụng, các các câu đối viếng ông có các ý: "cha  nào, con ấy", "thày nào, trò ấy"; "học sao, hành vậy" và "sống sao, thác vậy"... Các cụ cao niên trong họ Tiết Nghĩa vẫn dựa vào đó để nhắc nhở con cháu đời đời.

Có thời trẻ em làng Dòng còn thuộc đôi câu đối triều đình ban cho, treo trong ngôi đền cũng của vua ban (mái cong bốn góc), hiện nay sau 500 năm vẫn còn ở làng Dòng. Quả là nó rất dễ thuộc :

Tảo  tuế   khôi  khoa  : thiên hạ hữu;

Thiếu niên tiết nghĩa  : thế   gian  vô

Dịch  nghĩa :

Tuổi  nhỏ  đỗ  đầu    :  thiên hạ (còn có thể) có;

Thiếu niên tiết nghĩa  : (thì) thế gian không (có ai)

 

Mấy trăm năm sau, triều đình lại mượn ý câu đối này tặng cho trạng nguyên Nguyễn Đăng Đạo, làm quan đến chức tể tướng:

 

Tiến sĩ, thượng thư : thiên hạ hữu;

Trạng nguyên, tể tướng : thế gian vô.

 

Nguyễn Ngọc Lanh

(Đã đăng ở báo Khuyến Học, cơ quan TW của
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 6 trong 2 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu về Làng Dòng

Từ nhiều thế kỷ nay, xã Xuân Lũng - tên nôm là Dòng (kẻ Dòng), vẫn được coi là một làng văn hiến mà sự hiếu học đã trở thành truyền thống nổi trội hẳn lên trong số rất nhiều làng xã thuộc vùng đồi núi huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ. Ngay từ năm 1400, đời nhà Hồ, địa danh "Xuân Lũng" đã thấy xuất hiện...

Đăng nhập thành viên

Thăm dò ý kiến

Bạn quan tâm nhất tới chuyên mục nào trên website?

Văn hóa xã hội

Tin tức, hoạt động nội bộ của làng Dòng

Chuyên mục giáo dục, khuyến học

Chuyên mục nghệ thuật, sáng tác, văn học

Tất cả các ý kiến trên

Hình ảnh hành hương về nguồn

test
Công ty Cổ phần Làng Dòng
Sản phẩm - Công ty